هزینه دادگاه، هزینههای جانبی پرونده و حقالوکاله وکیل در امارات گاهی به عددی میرسد که بهسادگی نمیشود از آن گذشت. حتی ممکن است با وجود پیروزی در دادگاه، همین هزینهها پرونده را از نظر مالی برایتان به ضرر تبدیل کند.
به همین دلیل بسیاری از ایرانیانی که در ایران زندگی میکنند و در امارات پرونده دارند، این سؤال برایشان پیش میآید که اگر پروندهای را در دادگاه امارات ببرند، آیا میتوانند هزینههای دادگاه و وکیل را از طرف بازنده مطالبه کنند یا نه.
پاسخ کوتاه
بله، مطالبه حقالوکاله و هزینه دادگاه از طرف بازنده ممکن است. دادگاههای امارات در حکم نهایی، بازنده را به پرداخت رسوم دادگاه، هزینه کارشناس دادگاه و مبلغی بابت حقالوکاله محکوم میکنند. اما همیشه همه هزینه شما نیست. در این زمینه شرایط و تفاوت هایی وجود دارد که در ادامه همه آن ها را توضیح میدهیم.
Table of Contents
تفاوت ایران و امارات در گرفتن هزینه دادرسی و حقالوکاله از طرف بازنده
در هر دو کشور، اصل یکی است: کسی که دعوا را میبازد، باید بخشی از هزینههای دعوای برنده را بدهد. اما چهار تفاوت مهم وجود دارد.
تفاوت اول: درخواست
در ایران، طبق ماده ۵۱۵ قانون آیین دادرسی مدنی، برنده باید جبران «خسارات دادرسی» را از دادگاه بخواهد. در امارات، طبق ماده ۱۳۳ قانون آیین دادرسی مدنی، دادگاه خودش و بدون درخواست شما درباره هزینهها تصمیم میگیرد.
تفاوت دوم: مبلغ حقالوکاله
در ایران، هزینه و حقالوکالهای که از بازنده گرفته میشود معمولا بر اساس تعرفه رسمی و متناسب با مبلغ خواسته حساب میشود. در امارات، دادگاه مبلغ را خودش تعیین میکند و این مبلغ در دادگاههای دبی معمولا حدود ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ درهم در هر مرحله است، حتی اگر مبلغ دعوا بالا باشد.
تفاوت سوم: حقالوکاله واقعی و هزینههای جانبی
در امارات، تنها راه جدی برای گرفتن مبلغ واقعی حقالوکاله و هزینههای وصول، بندی صریح در قرارداد تجاری شما با طرف مقابل است که با فاکتور و رسید پرداخت هم ثابت شود.
تفاوت چهارم: مطالبه بعد از حکم
در ایران، قانون اجازه میدهد خسارات دادرسی بهطور مستقل هم مطالبه شود. در امارات، هزینههای دادرسی و حقالوکاله در همان حکم پایانی تعیین میشود و دعوای جداگانه برای آنها فقط در موارد خاص، مثل دعوای واهی، شانس دارد.
| موضوع | ایران | امارات (دادگاههای دبی) | نتیجه برای شما |
| مبنای قانونی | مواد ۵۱۵ و ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی ایران | ماده ۱۳۳ قانون آیین دادرسی مدنی امارات | اصل جبران هزینه در هر دو کشور وجود دارد |
| درخواست جبران هزینه | برنده باید درخواست کند | دادگاه خودش در حکم تصمیم میگیرد | در امارات هزینههای عادی بدون درخواست هم در حکم میآید |
| مبلغ حقالوکالهای که برمیگردد | بر اساس تعرفه رسمی و متناسب با مبلغ خواسته | مبلغ تعیینشده دادگاه، معمولا ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ درهم در هر مرحله | در امارات معمولا سهم کمتری از حقالوکاله برمیگردد |
| گرفتن حقالوکاله واقعی و هزینههای وصول | در صورت توافق قراردادی | فقط با بند صریح در قرارداد و اثبات پرداخت | بند قرارداد در امارات تعیینکننده است |
| مطالبه بعد از حکم | امکان مطالبه مستقل وجود دارد | فقط در موارد خاص مثل دعوای واهی | در امارات باید همهچیز را در همان دعوا خواست |
در نتیجه، اگر با تجربه دادگاههای ایران سراغ پروندهای در دبی بروید، احتمالا انتظار دارید مبلغ بیشتری از هزینههایتان برگردد. بهتر است از اول با همین واقعیت برنامهریزی کنید.
بعد از برنده شدن در امارات، کدام هزینهها برمیگردد؟
هزینههای رسمی دادگاه معمولا کامل برمیگردد، اما حقالوکاله فقط تا مبلغی که دادگاه تعیین کند. ماده ۱۳۳ قانون آیین دادرسی مدنی امارات (Civil Procedure Law، فرمانقانون فدرال ۴۲ سال ۲۰۲۲) میگوید دادگاه هنگام صدور حکم پایانی، هزینههای دعوا را به عهده بازنده میگذارد. این هزینهها شامل هزینه ترجمه اخطاریه و حقالوکالهای است که خود دادگاه تعیین میکند.
| نوع هزینه | از بازنده گرفته میشود؟ | توضیح |
| رسوم دادگاه (Court Fees) | بله | مبلغی که هنگام ثبت دعوا پرداخت کردهاید، در حکم به عهده بازنده گذاشته میشود |
| دستمزد کارشناس منتخب دادگاه | بله | فقط کارشناسی که خود دادگاه تعیین کرده است |
| هزینه ترجمه اخطاریه | بله | در ماده ۱۳۳ صریحا آمده است |
| حقالوکاله | فقط تا مبلغ تعیینشده دادگاه | معمولا خیلی کمتر از مبلغی است که به وکیلتان دادهاید |
| کارشناس خصوصی که خودتان گرفتهاید | معمولا خیر | دادگاه آن را هزینه شخصی شما میداند |
| سفر، ترجمه مدارک و هزینههای جانبی | معمولا خیر | رویهای برای جبران این هزینهها گزارش نشده است |
در نتیجه، رسوم دادگاه، هزینه کارشناس منتخب دادگاه و ترجمه اخطاریه معمولا برمیگردد، اما بخشی از حقالوکاله (وابسته به توافق بین و شما و وکیل) و هزینههای جانبی مثل کارشناس خصوصی و ترجمه مدارک روی دست خودتان میماند. مبلغ خود رسوم دادگاه را در راهنمای هزینه شکایت تجاری در دبی ببینید.
چرا حقالوکاله و همه هزینههای دادرسی کامل برنمیگردد؟
چون دادگاه حقالوکاله را بر اساس قرارداد شما با وکیلتان حساب نمیکند. قانون میگوید بازنده حقالوکالهای را میپردازد که «دادگاه تعیین میکند». گزارشهای مؤسسات حقوقی بینالمللی در ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ نشان میدهد این مبلغ در دادگاههای دبی معمولا حدود ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ درهم در هر مرحله رسیدگی است. هزینههای جانبی هم که خودتان انتخاب کردهاید، مثل کارشناس خصوصی، ترجمه مدارک و سفر، معمولا جزو هزینههای دعوا حساب نمیشود.
در نتیجه، بابت حقالوکاله حتما مبلغی از بازنده میگیرید، اما اگر به وکیلتان چند ده هزار درهم پرداختهاید و قراردادتان بند حقالوکاله ندارد، بخش بزرگ آن برنمیگردد.
چطور بیشتر از مبلغ تعیینشده دادگاه، حقالوکاله بگیریم؟
همانطور که گفتیم، حتی بدون هیچ شرط خاصی، دادگاه مبلغی بابت حقالوکاله به نفع شما حکم میدهد. اما اگر میخواهید مبلغ واقعی حقالوکالهای را که پرداختهاید از بازنده بگیرید، سه شرط لازم است.
دیوان تمیز دبی (Dubai Court of Cassation) در رأی شماره ۵۰۳ سال ۲۰۲۵ همین را پذیرفت و بندی را در قرارداد معتبر دانست که میگفت اگر بدهکار پرداخت نکند، هزینههای حقوقی با اوست
- بند حقالوکاله در قرارداد اصلی. در قرارداد شما با طرف مقابل آمده باشد که اگر او قرارداد را نقض کند یا دیر پرداخت کند، حقالوکاله و هزینههای وصول را میپردازد. این بند در قراردادهای تجاری امارات رایج است و هرچه روشنتر نوشته شود، اجرای آن راحتتر است.
- اثبات پرداخت. با قرارداد وکالت، فاکتور و رسید پرداخت نشان دهید این پول واقعا پرداخت شده است.
- ارتباط با همین پرونده. هزینه باید مربوط به همین دعوا باشد و با کار انجامشده تناسب داشته باشد. این مبلغ را هم از ابتدا در دادخواست بخواهید.
| وضعیت | از بابت حقالوکاله چه میگیرید؟ |
| قرارداد بند حقالوکاله ندارد | مبلغ تعیینشده دادگاه، معمولا ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ درهم در هر مرحله |
| قرارداد بند دارد، اما مدرک پرداخت ندارید | احتمالا همان مبلغ تعیینشده دادگاه |
| قرارداد بند دارد و پرداخت را با مدرک ثابت میکنید | امکان گرفتن مبلغ واقعی حقالوکاله |
فرض کنید یک تولیدکننده ایرانی به شرکتی در دبی کالا فروخته و خریدار پول را نداده است. فروشنده شکایت میکند و میبرد. اگر در قرارداد فروش بند حقالوکاله نبوده باشد، دادگاه علاوه بر طلب و رسوم دادگاه، مبلغی بابت حقالوکاله به او میدهد که معمولا فقط بخش کوچکی از حقالوکاله واقعیاش است. اگر این بند در قرارداد بوده و فروشنده فاکتور و رسید پرداخت به وکیل را هم ارائه کند، میتواند مبلغ واقعی حقالوکاله را هم بخواهد.
در نتیجه، بدون بند قرارداد هم بخشی از حقالوکاله برمیگردد. بند قرارداد و مدارک پرداخت فقط تعیین میکند که همین مبلغ تعیینشده دادگاه را بگیرید یا مبلغ واقعی را.
آیا بعد از حکم میشود هزینه دادرسی و وکیل را جداگانه به عنوان خسارت گرفت؟
در حالت عادی نه. هزینههای دعوا در همان حکم پایانی تعیین میشود. دادگاهها هم شکایت کردن و دفاع کردن را حق قانونی هر طرف میدانند، پس صرف باختن طرف مقابل دلیل نمیشود که بابت هزینههای دادرسی و حقالوکاله شما خسارت جداگانه بدهد.
فقط یک استثنا وجود دارد: دعوا یا دفاع طرف مقابل «واهی» یا با سوءنیت بوده باشد. ماده ۱۳۶ قانون آیین دادرسی مدنی به دادگاه اجازه میدهد در این حالت حکم به جبران هزینهها بدهد و طرف خاطی را بین ۱۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ درهم جریمه کند. ماده ۱۰۶ قانون معاملات مدنی (Civil Transactions Law) هم سوءاستفاده از حق را موجب مسئولیت میداند. این ماده در قانون جدید معاملات مدنی (فرمانقانون فدرال ۲۵ سال ۲۰۲۵)، که از ۱ ژوئن ۲۰۲۶ اجرا شده، با همان شماره باقی مانده است (منبع ۷).
اثبات این موضوع سخت است. باید ثابت کنید طرف مقابل قصد ضرر زدن داشته، نه اینکه فقط باخته است. برای نمونه، در سپتامبر ۲۰۲۶ دادگاه مدنی دبی درخواست خسارت بابت شکایتهای بهاصطلاح «بدخواهانه» را رد کرد، چون دلیل قطعی بر سوءنیت پیدا نکرد.
در نتیجه، هزینههای دادرسی و حقالوکاله را باید در همان دعوای اصلی بخواهید. دعوای جداگانه فقط وقتی ارزش بررسی دارد که مدرک روشنی از سوءنیت طرف مقابل داشته باشید..
اگر فقط بخشی از دعوا را ببرید، هزینهها با کیست؟
در این حالت دادگاه هزینهها را بین دو طرف تقسیم میکند یا هزینه هر طرف را به عهده خودش میگذارد (ماده ۱۳۵). دو حالت دیگر هم مهم است. اگر برنده با کار غیرضروری هزینه اضافه ایجاد کرده باشد، مثلا مدرک مهمی را از طرف مقابل پنهان کرده باشد، ممکن است بخشی از هزینهها را خودش بپردازد (ماده ۱۳۴). کسی هم که دعوایش را پس بگیرد، معمولا هزینهها را میپردازد (ماده ۱۱۴، منبع ۱).
در دادگاه DIFC و داوری، هزینه دادرسی و حقالوکاله بیشتری برمیگردد؟
بله، در هر دو مرجع معمولا سهم بیشتری از هزینهها، بهخصوص حقالوکاله، برمیگردد، اما بازگشت کامل آنها تضمینشده نیست.
در دادگاههای DIFC، طبق قاعده ۳۸.۷ مقررات این دادگاه، بازنده باید هزینههای برنده را بدهد. ولی دادگاه فقط هزینه معقول و متناسب را قبول میکند و رفتار طرفین را هم در نظر میگیرد. در داوری، دیوان تمیز دبی در پرونده ۸۲۱ سال ۲۰۲۳ گفته بود قواعد داوری ICC اجازه حکم به حقالوکاله را نمیدهد. اما همین دیوان در پرونده ۷۵۶ سال ۲۰۲۴ نظرش را تغییر داد و حقالوکاله را جزو هزینههای قابل حکم دانست.
| مرجع رسیدگی | قاعده هزینهها و حقالوکاله | چقدر برمیگردد؟ | نکته عملی |
| دادگاههای دبی (Dubai Courts) | مبلغ تعیینشده دادگاه | معمولا کم، مگر با بند قراردادی و اثبات | بند حقالوکاله را در قرارداد بگذارید |
| دادگاههای DIFC | بازنده هزینه معقول برنده را میدهد | معمولا بخش قابل توجه، بهندرت کامل | فاکتورها را دقیق و تفکیکشده نگه دارید |
| داوری (Arbitration) | هزینه داوری و حقالوکاله با تصمیم دیوان داوری | بسته به قواعد داوری و قرارداد | در شرط داوری، حقالوکاله را صریح بنویسید |
در نتیجه، اگر قراردادتان شرط داوری یا صلاحیت DIFC دارد، شانس برگشت هزینهها و حقالوکاله بیشتر است. برای قراردادهای جدید، این موضوع را صریح در متن قرارداد بنویسید.
قبل از شکایت چه کنید تا ضرر نکنید؟
بیشتر کارها باید قبل از اختلاف انجام شود، چون بعد از شروع دعوا نمیشود بندی به قرارداد اضافه کرد.
- در قراردادهای تجاری بند صریح بگذارید که حقالوکاله، هزینههای دادرسی و هزینههای وصول با طرف خاطی است.
- اگر قرارداد شرط داوری دارد، در آن بنویسید که هزینههای داوری و حقالوکاله قابل مطالبه است.
- از روز اول قرارداد وکالت، فاکتورها و رسید همه پرداختها (وکیل، کارشناس، ترجمه) را جدا نگه دارید.
- حقالوکاله و هزینههایی را که در قرارداد پیشبینی شده، از ابتدا در دادخواست بخواهید.
- مدارک لازم برای طرح دعوای تجاری را کامل آماده کنید.
اگر نمیدانید قراردادتان چنین بندی دارد یا نه، یا مطمئن نیستید شکایت برایتان بهصرفه است، من، راحیل مصطفایی، به عنوان وکیل دعاوی تجاری در دبی کنار شما هستم تا قبل از شکایت، قرارداد و هزینههای قابل برگشت را با هم بررسی کنیم. برای ایرانیان یک روز در هفته مشاوره رایگان داریم که با ثبت درخواست، در نوبت آن قرار میگیرید. از صفحه درخواست بررسی پرونده خلاصه موضوع و قراردادتان را محرمانه بفرستید.
این مقاله اطلاعات عمومی است و جای مشاوره حقوقی درباره پرونده مشخص شما را نمیگیرد. نتیجه هر پرونده به مدارک و تشخیص دادگاه بستگی دارد.
سوالات متداول درباره مطالبه حقالوکاله و هزینه دادگاه در امارات
اگر در دادگاه دبی برنده شوم، هزینه دادرسی و وکیلم را کامل پس میگیرم؟
رسوم دادگاه و هزینه کارشناس منتخب دادگاه معمولا برمیگردد، اما حقالوکاله نه. دادگاههای دبی حقالوکاله را خودشان تقدیر میکنند و طبق گزارش مؤسسات حقوقی، این مبلغ اغلب حدود ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ درهم در هر مرحله است. گرفتن مبلغ واقعی وقتی ممکن میشود که در قرارداد تجاری شرط صریح پرداخت حقالوکاله باشد و فاکتور و رسید پرداخت، هزینه را برای همان پرونده ثابت کند.
هزینه وکیل در دبی به عهده کیست؟
هر طرف ابتدا حقالوکاله وکیل خودش را میپردازد. در پایان، دادگاه طبق ماده ۱۳۳ قانون آیین دادرسی مدنی، هزینههای دعوا و حقالوکاله تقدیری را به عهده بازنده میگذارد. یعنی بازنده فقط مبلغی را که دادگاه تعیین کرده جبران میکند، نه کل مبلغی که برنده به وکیلش داده است، مگر اینکه قرارداد شرط دیگری گذاشته باشد.
بعد از حکم میتوانم برای هزینه دادرسی و وکیل دعوای خسارت بدهم؟
در حالت عادی این مسیر موفق نمیشود، چون هزینههای دعوا در همان حکم تعیین میشود و طرح دعوا حق قانونی هر شخص است. استثنا وقتی است که دعوا یا دفاع طرف مقابل واهی یا همراه با سوءنیت بوده باشد. در این حالت هم باید قصد اضرار را ثابت کنید و دادگاههای دبی در این موضوع سختگیرند.
بند حقالوکاله را در قرارداد چطور بنویسیم؟
بند باید صریح بگوید که در صورت نقض یا تأخیر در پرداخت، حقالوکاله و هزینههای وصول با طرف خاطی است. هرچه بند روشنتر باشد و صریحا به حقالوکاله یا هزینههای حقوقی اشاره کند، احتمال اجرای آن بیشتر است. متن نهایی را بهتر است وکیل با توجه به قانون حاکم و مرجع حل اختلاف قرارداد تنظیم کند، چون در دادگاه، داوری و DIFC قواعد هزینه یکسان نیست.
منابع
- UAE Ministry of Justice: Federal Decree-Law No. 42 of 2022 on Civil Procedure, Articles 114 and 133 to 136
- DIFC Courts: Rules of the DIFC Courts, Part 38 (Costs)
- Federal Decree-Law No. 34 of 2022 Regulating the Legal Profession and Legal Consultation
- Charles Russell Speechlys: The Dubai Court of Cassation provides clarity on the recovery of legal fees (Judgment No. 503/2025)
- Pinsent Masons, Out-Law Guide: Recovering attorney fees in the Middle East, February 2026
- Horizlaw: A shift in the narrative, first-of-its-kind precedent in allocation of legal fees, September 2025
- Federal Decree-Law No. 25 of 2025 on Civil Transactions (effective 1 June 2026), Article 106
- Emirates 24/7: Dubai court dismisses AED 18.25 million claim over alleged malicious lawsuits, September 2026
- Kluwer Arbitration Blog: Dubai Courts’ reversal on recoverability of legal fees in arbitration under the ICC Rules, March 2025
- قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی ایران (۱۳۷۹)، مواد ۵۱۵ و ۵۱۹
دیدگاهها